Sanoat binosi uchun optimal ozonator tanlash bo’yicha qo’llanma

Havo sifati biznesning muvaffaqiyatiga qanday ta’sir qiladi? Zamonaviy sanoat binolarida bu savol tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ozonatorlar esa bu muammoning eng samarali yechimlaridan biri bo’lib kelmoqda.

Sanoat binolarida ozonatorlar nafaqat havoni tozalaydi, balki ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirishga ham yordam beradi. Bu qurilmalar mikroorganizmlarni yo’q qilish, hid va zararli moddalarni neytrallash orqali xodimlar salomatligi va mahsulot sifatini ta’minlaydi.

Ozonatorning ishlash prinsipi

Ozonatorlar elektr razryadi yoki ultrabinafsha nurlanish yordamida havoda mavjud bo’lgan kislorodni (O₂) ozon (O₃) ga aylantiradi. Bu kuchli oksidlovchi modda deyarli barcha patogen mikroorganizmlarni yo’q qiladi va organik birikmalarni parchalaydi.

«Ozon dezinfeksiya samaradorligi bo’yicha xlordan 300 marta kuchliroq, ammo xavfsiz ishlatilganda atrof-muhit uchun zararsiz» — Xalqaro Ozon Assotsiatsiyasi ma’lumotlariga ko’ra.

Sanoat binosi uchun ozonator tanlashda muhim omillar

1. Xona hajmi va maqsadi — ishlab chiqarish turi va maydon o’lchamiga qarab ozonator quvvati tanlanadi
2. Ozon ishlab chiqarish quvvati — g/soat ko’rsatkichi binoning ehtiyojlariga mos kelishi kerak
3. Energiya samaradorligi — zamonaviy modellar kam elektr sarflagan holda yuqori samaradorlikni ta’minlaydi
4. Avtomatlashtirish darajasi — dasturlash imkoniyatlari va masofadan boshqarish funksiyalari

Sanoat binosi uchun ozonator tanlashda, avvalo, aniq vazifalar va ehtiyojlarni belgilab olish zarur. Oziq-ovqat sanoati uchun yuqori darajadagi sterilizatsiya talab qilinsa, tekstil sanoatida esa hidlarni yo’qotish va statik elektr zaryadlarini kamaytirish muhimroq bo’lishi mumkin.

Sanoat binolarida ozonator tanlashning texnik jihatlari

Sanoat binolari uchun ozonator tanlash jarayoni oddiy xarid emas, balki muhim texnik qarordir. Zamonaviy ishlab chiqarish muhitida havo sifati, dezinfeksiya va texnologik jarayonlar samaradorligi bevosita ozonator tizimining to’g’ri tanlanishiga bog’liq.

Sanoat binosi uchun ozonator qanday tanlanadi degan savol ko’plab texnik parametrlarni baholashni talab qiladi. Bu jarayonda birinchi navbatda qurilmaning asosiy texnik ko’rsatkichlari, xususan, quvvati va ishlab chiqarish hajmi aniqlanishi lozim.

Ozonator quvvatini hisoblash usullari

Ozonator quvvatini to’g’ri hisoblash uchun quyidagi formuladan foydalanish mumkin:

Q = V × K × N

Bu yerda:

• Q – kerakli ozon miqdori (g/soat)
• V – xona hajmi (m³)
• K – ozonlashtirish koeffitsienti (odatda 0.5-2 g/m³)
• N – havo almashinuvi darajasi (soatiga)

Muhim eslatma: Sanoat binolari uchun ozonator tanlashda xona hajmini 20-30% zaxira bilan hisoblash tavsiya etiladi.

Misol uchun, 500 m³ hajmli ishlab chiqarish sexida, o’rtacha ifloslanish darajasi (K=1) va soatiga 2 marta havo almashinuvi bo’lganda:

Q = 500 × 1 × 2 = 1000 g/soat

Bu holda kamida 1000 g/soat quvvatga ega ozonator tanlash maqsadga muvofiq.

Energiya samaradorligi va xizmat muddati

Zamonaviy ozonatorlarni tanlashda energiya samaradorligi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Quyidagi jadvalda turli texnologiyali ozonatorlarning samaradorlik ko’rsatkichlari taqqoslangan:

Texnologiya turi	Energiya sarfi (kWh/kg O₃)	O’rtacha xizmat muddati (yil)	Samaradorlik
Korona razryad	15-20	7-10	O’rta
Dielektrik to’siqli	10-15	10-15	Yuqori
UV-nurlanish	25-30	5-7	Past

Sanoat binolari uchun eng maqbul variant – dielektrik to’siqli ozonatorlar hisoblanadi. Ular Metawater yoki Wedeco kabi ishlab chiqaruvchilar tomonidan taqdim etiladi va yuqori samaradorlik bilan birga uzoq xizmat muddatini ta’minlaydi.

Avtomatlashtirish darajasi va boshqaruv imkoniyatlari

Zamonaviy sanoat ozonatorlari turli darajadagi avtomatlashtirish imkoniyatlariga ega:

1. Bazaviy boshqaruv – on/off rejimi, quvvatni qo’lda sozlash
2. O’rta darajali avtomatlashtirish – vaqt bo’yicha dasturlash, sensor bilan bog’liq ishlash
3. To’liq avtomatlashtirilgan – SCADA tizimiga integratsiya, masofadan monitoring, bulutli boshqaruv

Sanoat binolari uchun kamida o’rta darajali avtomatlashtirish tavsiya etiladi. Ozonetech kompaniyasining RENA Pro seriyasi yoki Primozone ning GM seriyasi kabi tizimlar sanoat binolari uchun optimal yechim hisoblanadi.

Muhim jihat: Avtomatlashtirilgan tizimlar dastlabki xarajatlarni oshirsa-da, uzoq muddatda energiya sarfini 15-20% ga kamaytiradi va ozon dozasini aniq nazorat qilish orqali jarayonlar samaradorligini oshiradi.

Ozonator tizimini tanlashda texnik parametrlarni baholash – bu faqat boshlang’ich qadam. Tizimning uzoq muddatli samaradorligi uchun muntazam texnik xizmat va malakali operatorlar tayyorlash ham muhimdir.

Sanoat binolarida xavfsiz ozonlash tizimlarini tanlash

Sanoat binolarida havo sifatini ta’minlash va dezinfeksiya jarayonlarini samarali amalga oshirish uchun ozonatorlar tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Biroq, har qanday sanoat uskunasi kabi, ozonatorlar ham xavfsizlik va sertifikatlash talablariga javob berishi shart. Keling, bu masalalarni chuqurroq o’rganamiz.

Xalqaro sertifikatlar – sifat kafolati

Sanoat binosi uchun ozonator tanlashda xalqaro sertifikatlar mavjudligi birinchi e’tibor qaratilishi kerak bo’lgan jihatdir. ISO 9001 va CE belgilari qurilmaning xalqaro standartlarga muvofiqligini ko’rsatadi. 2023-yilda O’zbekistonda ham mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun O’zDSt standartlariga muvofiqlik talab qilina boshlandi.

Sertifikatlangan ozonatorlar nafaqat samarali ishlaydi, balki xavfsizlik nuqtai nazaridan ham ishonchli hisoblanadi.

Quyidagi jadvalda asosiy sertifikatlar va ularning ahamiyati ko’rsatilgan:

Sertifikat	Ahamiyati	Tekshirish usuli
ISO 9001	Sifat boshqaruv tizimi	Ishlab chiqaruvchi veb-saytida
CE	Yevropa standartlariga muvofiqlik	Qurilma korpusidagi belgi
O’zDSt	O’zbekiston davlat standarti	Sertifikat raqami bo’yicha
UL	Elektr xavfsizligi	Qurilma texnik hujjatlari

Zamonaviy xavfsizlik tizimlari

Sanoat binolari uchun ozonatorlar yuqori konsentratsiyada ozon ishlab chiqarishi mumkin, bu esa xavfsizlik tizimlarining muhimligini oshiradi. Avtomatik o’chirish funksiyasi, ozon datchiklari va havfli vaziyatlar signalizatsiyasi zamonaviy ozonatorlarning ajralmas qismidir.

Ozone Solutions kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan ozonatorlar xavfsizlik standartlariga to’liq javob beradi va qo’shimcha himoya tizimlari bilan jihozlangan.

Ozon konsentratsiyasi 0.1 ppm dan oshganda, sanoat binolarida avtomatik signalizatsiya ishga tushishi va havoni tozalash tizimlari faollashishi kerak.

Standartlarga muvofiqlik darajasi bo’yicha ozonatorlarni quyidagi toifalarga bo’lish mumkin:

1. Premium darajasi – barcha xalqaro va mahalliy standartlarga to’liq javob beradi
2. O’rta daraja – asosiy xavfsizlik standartlariga javob beradi
3. Bazaviy daraja – minimal talablarga javob beradi

O’rnatish va texnik xizmat ko’rsatish masalalari

Sanoat binosi uchun ozonator o’rnatish jarayoni ham xavfsizlik nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega. Malakali mutaxassislar tomonidan o’rnatilgan qurilmalar uzoq va samarali ishlaydi.

Texnik xizmat ko’rsatish bo’yicha tavsiyalar:

• Har 3 oyda bir marta filtrlash tizimlarini tekshirish va tozalash
• Yiliga kamida bir marta elektrod va generatorlarni tekshirish
• Har 6 oyda ozon datchiklari kalibratsiyasini o’tkazish
• Elektr ta’minoti tizimini muntazam nazorat qilish

Ozonetech kompaniyasi tomonidan tavsiya etilgan texnik xizmat ko’rsatish jadvali ozonator ishlash muddatini 30% gacha oshirishi mumkin.

Sanoat binosi uchun ozonator tanlashda xavfsizlik va sertifikatlash masalalariga e’tibor qaratish nafaqat qurilmaning samaradorligini, balki ishchilar salomatligi va atrof-muhit xavfsizligini ham ta’minlaydi. 2025-yilga kelib, O’zbekistonda ham bu masalalarga e’tibor yanada kuchayishi kutilmoqda.