Korxona yog’ tutgichining quvvatini hisoblash usullari

Tasavvur qiling: oshxonangizdan oqova suvga qo’shilib ketayotgan yog’lar keyinchalik quvurlarda «yog’ tog’lari»ni hosil qiladi. Bu nafaqat ekologik falokat, balki korxonangiz uchun katta jarima va ta’mirlash xarajatlari degani. Aynan shu muammoni hal qilish uchun yog’ tutgichlar mavjud, ammo ularning quvvatini to’g’ri hisoblash – bu haqiqiy muhandislik mahorati.

Yog’ tutgichlar – bu oziq-ovqat korxonalari, restoranlar va oshxonalar uchun hayotiy zarur qurilma bo’lib, oqova suvlardan yog’ va moylarni ajratib oladi. Korxona uchun yog’ tutgichining quvvatini to’g’ri hisoblash nafaqat qonuniy talablarga javob berish, balki uzoq muddatli tejamkorlik va ekologik mas’uliyat demakdir.

Quvvat hisoblashning asosiy parametrlari

Yog’ tutgich quvvatini hisoblashda quyidagi asosiy ko’rsatkichlar hisobga olinadi:

• Oqova suv hajmi – korxonangiz bir soatda qancha oqova suv ishlab chiqaradi?
• Yog’ konsentratsiyasi – ishlab chiqarish jarayonida qancha yog’ hosil bo’ladi?
• Saqlash koeffitsienti – qurilma qancha vaqt davomida yog’ni saqlashi kerak?

Mutaxassislar tavsiya qiladigan formula quyidagicha:

Yog’ tutgich hajmi (litr) = Q × T × K × 1.3

Bu yerda:

• Q – maksimal oqova suv oqimi (litr/soniya)
• T – saqlash vaqti (odatda 240 soniya)
• K – yog’ konsentratsiyasi koeffitsienti
• 1.3 – xavfsizlik zaxirasi koeffitsienti

Standartlar va me’yorlar

Yog’ tutgich quvvatini hisoblashda xalqaro EN 1825 va mahalliy O’zDSt standartlari hisobga olinishi shart. Bu standartlar nafaqat qurilmaning o’lchamlarini, balki uning samaradorligini ham belgilaydi. Masalan, zamonaviy standartlarga ko’ra, yog’ tutgich chiqindi suvdagi yog’ miqdorini 25 mg/litrdan oshmaydigan darajaga kamaytirishi kerak.

To’g’ri tanlangan yog’ tutgich – bu korxonangiz uchun uzoq muddatli investitsiya bo’lib, atrof-muhitni himoya qilish va qonuniy talablarga rioya qilish o’rtasidagi mukammal muvozanatdir.

Yog’ tutgich quvvatini hisoblash: aniq formulalar va zamonaviy yondashuvlar

Sanoat korxonalarida oqava suvlarni tozalash tizimining eng muhim qismlaridan biri – yog’ tutgichlardir. Bu qurilmalar ishlab chiqarish jarayonida hosil bo’ladigan yog’li chiqindilarni samarali ushlab qolish uchun mo’ljallangan. Korxona uchun yog’ tutgichining quvvatini qanday hisoblash kerak degan savol har bir ishlab chiqarish rahbari uchun dolzarb hisoblanadi, chunki noto’g’ri tanlangan quvvat nafaqat moliyaviy yo’qotishlarga, balki ekologik muammolarga ham olib kelishi mumkin.

Ishlab chiqarish hajmiga asoslangan hisoblash

Yog’ tutgich quvvatini hisoblashning eng keng tarqalgan usuli – korxonaning ishlab chiqarish hajmiga asoslanishdir. Bu usulda quyidagi formula qo’llaniladi:

Q = V × K × T

Bu yerda:

• Q – yog’ tutgichning kerakli quvvati (l/s)
• V – bir soatda ishlab chiqariladigan mahsulot hajmi (t/soat)
• K – mahsulot turiga bog’liq koeffitsient (odatda 0.3-1.5 oralig’ida)
• T – texnologik jarayon koeffitsienti (1.1-1.5)

Muhim eslatma: Har xil turdagi ishlab chiqarish uchun K koeffitsienti farq qiladi. Masalan, go’sht qayta ishlash korxonalari uchun bu ko’rsatkich 1.2-1.5 oralig’ida bo’lsa, sut mahsulotlari ishlab chiqarish uchun 0.8-1.2 atrofida bo’ladi.

Oqava suv tarkibidagi yog’ miqdoriga ko’ra hisoblash

Aniqroq natijalar olish uchun oqava suv tarkibidagi yog’ miqdorini hisobga olish zarur. Bu usul quyidagi formulaga asoslanadi:

Q = (C₁ – C₂) × V / (η × T × 3600)

Bu yerda:

• Q – yog’ tutgichning quvvati (kg/s)
• C₁ – kirish suvida yog’ kontsentratsiyasi (mg/l)
• C₂ – chiqish suvida ruxsat etilgan yog’ kontsentratsiyasi (mg/l)
• V – oqava suv hajmi (m³/soat)
• η – yog’ tutgichning samaradorligi (odatda 0.6-0.9)
• T – ishlash vaqti (soat)

Bu formula ayniqsa oziq-ovqat sanoati korxonalari uchun muhim, chunki ularda oqava suvlardagi yog’ miqdori juda o’zgaruvchan bo’lishi mumkin.

Zamonaviy dasturiy ta’minotlar yordamida quvvat hisoblash

2025-yilda ko’plab korxonalar yog’ tutgich quvvatini hisoblash uchun maxsus dasturiy ta’minotlardan foydalanmoqda. AutoCAD va SOLIDWORKS Flow Simulation kabi dasturlar yordamida aniq hisob-kitoblar o’tkazish mumkin.

Bu dasturlar quyidagi afzalliklarga ega:

Afzallik	Tavsifi
3D modellashtirish	Yog’ tutgichning virtual modelini yaratish va turli sharoitlarda sinash
Gidrodinamik tahlil	Suyuqlik oqimini simulyatsiya qilish va optimal dizaynni aniqlash
Avtomatik hisoblash	Barcha zarur parametrlarni hisobga olgan holda optimal quvvatni aniqlash
Hisobot tayyorlash	Texnik hujjatlar va hisobotlarni avtomatik ravishda shakllantirish

Muhim maslahat: Dasturiy ta’minot yordamida hisoblashda, albatta, real ishlab chiqarish sharoitlarini hisobga olish zarur. Dastur taklif qilgan quvvatga 15-20% zaxira qo’shish tavsiya etiladi.

Zamonaviy yog’ tutgichlar, masalan Flotenk yoki Wavin kompaniyalari tomonidan ishlab chiqarilgan modellar, o’rnatishdan oldin aniq hisob-kitoblarni talab qiladi. Ularning samaradorligi to’g’ri tanlangan quvvatga bevosita bog’liq.

Yog’ tutgich quvvatini hisoblashning amaliy sirlari

Korxona faoliyatida yog’ tutgichlar muhim rol o’ynaydi. Ularning quvvatini to’g’ri hisoblash nafaqat samaradorlikni oshiradi, balki ortiqcha xarajatlardan ham saqlaydi. Keling, bu jarayonning eng muhim jihatlarini ko’rib chiqaylik.

Hisoblashdagi tipik xatolar

Yog’ tutgich quvvatini hisoblashda ko’pchilik bir qator xatolarga yo’l qo’yadi. Eng keng tarqalgan xato – ishlab chiqarish hajmini noto’g’ri baholash. Ko’pincha korxonalar kelajakdagi o’sishni hisobga olmaydilar, natijada quvvat tez orada yetishmay qoladi.

Ikkinchi katta xato – yog’ tarkibini noto’g’ri baholash. Har xil oziq-ovqat mahsulotlari turlicha yog’ ajratadi. Masalan, go’sht qayta ishlash korxonasidagi yog’ tutgich quvvati non mahsulotlari ishlab chiqarishga nisbatan 2-3 barobar yuqori bo’lishi kerak.

Bu xatolarni bartaraf etish uchun:

• Ishlab chiqarish hajmini kamida 30% zaxira bilan hisoblang
• Mahsulot turiga qarab yog’ ajralish koeffitsientini aniq belgilang
• Mavsum o’zgarishlarini hisobga oling

Quvvatni amalda tekshirish

Hisoblangan quvvatni nazariy bilimlar bilan cheklanmasdan, amalda tekshirish juda muhim. Buning uchun bir necha samarali usullar mavjud:

1. Bosqichli yuklanish testi – yog’ tutgichni avval 50%, keyin 75% va nihoyat 100% quvvatda ishlatib, har bir bosqichda samaradorlikni o’lchash.

2. Yog’ tutish koeffitsientini o’lchash – oqava suvdagi yog’ miqdorini kirish va chiqish nuqtalarida taqqoslash.

3. Vaqt bo’yicha monitoring – yog’ tutgichning turli vaqt oraliqlarida ishlashini kuzatish.

Amaliy tekshiruv natijalarini hujjatlashtirish kelgusi hisob-kitoblar uchun qimmatli ma’lumot bo’lib xizmat qiladi.

Quvvatni kengaytirish istiqbollari

Kengaytirish usuli	Afzalliklari	Qo’llash sharoiti
Modulli tizimlar	Bosqichma-bosqich kengaytirish	O’sib borayotgan korxonalar
Avtomatlashtirilgan boshqaruv	Samaradorlikni 25% gacha oshiradi	O’rta va yirik korxonalar
Ikki bosqichli filtrlash	Tozalash darajasini 40% oshiradi	Yuqori sifat talab qilinadigan ishlab chiqarish

Zamonaviy yog’ tutgichlar quvvatini kengaytirish uchun innovatsion yechimlar paydo bo’lmoqda. Ultratovush texnologiyasi yog’ zarrachalarini ajratish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Grundfos kabi yetakchi ishlab chiqaruvchilar taklif etayotgan smart-monitoring tizimlari esa yog’ tutgichning ishlashini real vaqt rejimida kuzatish imkonini beradi.

Quvvatni kengaytirishda eng muhimi – korxonaning uzoq muddatli rivojlanish strategiyasini hisobga olish. Bugungi kun ehtiyojlariga mos keladigan, ammo kelajakdagi o’sish uchun ham imkoniyat qoldiradigan yechimni tanlash maqsadga muvofiq.

Yog’ tutgich quvvatini to’g’ri hisoblash va kengaytirish – bu faqat texnik masala emas, balki biznesning barqaror rivojlanishiga ta’sir ko’rsatadigan strategik qaror hamdir.